{"id":11320,"date":"2026-10-04T00:21:24","date_gmt":"2026-10-04T00:21:24","guid":{"rendered":"https:\/\/bitep.net\/blog\/2026\/10\/04\/qlobal-kiber-t%c9%99hluk%c9%99sizlikd%c9%99-h%c9%99y%c9%99can-t%c9%99bili-tarixi-m%c9%99lumat-sizmalari-v%c9%99-s%c9%99naye-sektoruna-yon%c9%99lmis-fidy%c9%99-hucumlari-artir\/"},"modified":"2026-10-04T00:21:24","modified_gmt":"2026-10-04T00:21:24","slug":"qlobal-kiber-t%c9%99hluk%c9%99sizlikd%c9%99-h%c9%99y%c9%99can-t%c9%99bili-tarixi-m%c9%99lumat-sizmalari-v%c9%99-s%c9%99naye-sektoruna-yon%c9%99lmis-fidy%c9%99-hucumlari-artir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bitep.net\/blog\/2026\/10\/04\/qlobal-kiber-t%c9%99hluk%c9%99sizlikd%c9%99-h%c9%99y%c9%99can-t%c9%99bili-tarixi-m%c9%99lumat-sizmalari-v%c9%99-s%c9%99naye-sektoruna-yon%c9%99lmis-fidy%c9%99-hucumlari-artir\/","title":{"rendered":"Qlobal Kiber T\u0259hl\u00fck\u0259sizlikd\u0259 H\u0259y\u0259can T\u0259bili: Tarixi M\u0259lumat S\u0131zmalar\u0131 v\u0259 S\u0259naye Sektoruna Y\u00f6n\u0259lmi\u015f Fidy\u0259 H\u00fccumlar\u0131 Art\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 h\u0259m irih\u0259cmli veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131 s\u0131zmalar\u0131nda, h\u0259m d\u0259 kritik infrastrukturlar\u0131 h\u0259d\u0259f alan fidy\u0259 proqram\u0131 (ransomware) h\u00fccumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bu sah\u0259d\u0259 \u0259n narahatedici insidentl\u0259rd\u0259n biri s\u00fcni intellekt \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t yoxlan\u0131\u015f\u0131 (KYC) xidm\u0259tl\u0259ri t\u0259qdim ed\u0259n &#8220;IDMerit&#8221; \u015firk\u0259tinin sistemind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. \u015eirk\u0259tin veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131nda yol veril\u0259n struktur konfiqurasiya x\u0259tas\u0131 \u2013 MongoDB bazas\u0131n\u0131n he\u00e7 bir \u015fifr\u0259l\u0259m\u0259 v\u0259 autentifikasiya t\u0259l\u0259bi olmadan a\u00e7\u0131q burax\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 qlobal miqyasda t\u0259xmin\u0259n 1 milyard insan\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 pasport m\u0259lumatlar\u0131 komprometasiyaya u\u011fray\u0131b. AB\u015e, Almaniya, Fransa v\u0259 Meksika daxil olmaqla \u00e7ox sayda \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n pasport n\u00fcsx\u0259l\u0259ri v\u0259 r\u0259smi qeydiyyat s\u0259n\u0259dl\u0259rinin internet\u0259 s\u0131zmas\u0131 kiberd\u0259l\u0259duzluq v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t o\u011furlu\u011fu riskl\u0259rini \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>M\u0259lumat t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi z\u0259iflikl\u0259ri yaln\u0131z \u00f6z\u0259l sektorla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r; d\u00f6vl\u0259t v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 strukturlar\u0131 da ciddi h\u00fccumlar\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yer al\u0131r. T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik hesabatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, AB\u015e M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin Kadrlar M\u0259lumat M\u0259rk\u0259zi (DMDC) milyonlarla f\u0259rdi \u0259hat\u0259 ed\u0259n irimiqyasl\u0131 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik insidentin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b. Pozuntu n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259m aktiv h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n, h\u0259m d\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u00fcdafi\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 daxil olmaqla, 3 milyondan \u00e7ox \u015f\u0259xs\u0259 aid konfidensial informasiyan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc bildirilir. H\u0259rbi personal\u0131n strateji m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n if\u015fa olunmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 kiberm\u00fcdafi\u0259 arxitekturas\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 dair ciddi suallar do\u011furur.<\/p>\n<p>Paralel olaraq, qlobal miqyasda fidy\u0259 proqram\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259 tarixi rekordlar qeyd\u0259 al\u0131nmaqdad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 &#8220;Qilin&#8221; kimi t\u0259hl\u00fck\u0259li kiber cinay\u0259tkar qrupla\u015fmalar\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 son aylarda h\u00fccumlar\u0131n \u0259sas h\u0259d\u0259fi kimi istehsalat v\u0259 s\u0259naye infrastrukturu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib. \u018fsas\u0259n \u015eimali Amerika v\u0259 Avropadak\u0131 strateji s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rini h\u0259d\u0259f alan cinay\u0259tkarlar, t\u0259kc\u0259 kritik \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 iflic etm\u0259kl\u0259 qalm\u0131r, h\u0259m d\u0259 o\u011furlanm\u0131\u015f h\u0259ssas kommersiya m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 ictimaiyy\u0259t\u0259 yaymaq h\u0259d\u0259si il\u0259 ikiqat t\u0259zyiq (double extortion) taktikas\u0131ndan istifad\u0259 edirl\u0259r. S\u0259naye \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin\u0259 edil\u0259n bu m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r qlobal t\u0259chizat z\u0259ncirind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli fasil\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 milyonlarla dollarl\u0131q maliyy\u0259 itkil\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r vur\u011fulay\u0131rlar ki, bulud v\u0259 veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131 konfiqurasiyalar\u0131nda yol veril\u0259n laqeydlikl\u0259r m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil kiber cinay\u0259tkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259lveri\u015fli giri\u015f qap\u0131s\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r. T\u0259\u015fkilatlar\u0131n yaln\u0131z xarici perimetr m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib S\u0131f\u0131r Etibar (Zero Trust) modelin\u0259 ke\u00e7m\u0259si, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259f xidm\u0259t t\u0259chizat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kiber dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fct\u0259madi yoxlamas\u0131 v\u0259 kritik m\u0259lumat bazalar\u0131nda \u00e7oxfaktorlu autentifikasiya il\u0259 yana\u015f\u0131 daimi monitorinq mexanizml\u0259rini t\u0259tbiq etm\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259k f\u0259lak\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda yegan\u0259 effektiv yol hesab olunur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 h\u0259m irih\u0259cmli veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131 s\u0131zmalar\u0131nda, h\u0259m d\u0259 kritik infrastrukturlar\u0131 h\u0259d\u0259f alan fidy\u0259 proqram\u0131 (ransomware) h\u00fccumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bu sah\u0259d\u0259 \u0259n narahatedici insidentl\u0259rd\u0259n biri s\u00fcni intellekt \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t yoxlan\u0131\u015f\u0131 (KYC) xidm\u0259tl\u0259ri t\u0259qdim ed\u0259n &#8220;IDMerit&#8221; \u015firk\u0259tinin sistemind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. \u015eirk\u0259tin veril\u0259nl\u0259r bazas\u0131nda yol veril\u0259n struktur konfiqurasiya x\u0259tas\u0131 \u2013 MongoDB bazas\u0131n\u0131n he\u00e7 bir \u015fifr\u0259l\u0259m\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11319,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-11320","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/cyber_1791073279764.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11320","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11320"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11320\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bitep.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}