Ubuntu 24.04-də Nginx üçün SSL necə qurulur? Certbot və HTTPS setup

Ubuntu 24.04 server qurduqdan sonra Nginx ilə sayt açmaq başlanğıcdır, amma saytın həqiqətən etibarlı görünməsi üçün növbəti vacib addım HTTPS qurmaqdır. Bu iş üçün ən praktik və geniş istifadə olunan həllərdən biri Let’s Encrypt + Certbot birləşməsidir.

Bu məqalədə Ubuntu 24.04-də Nginx üçün SSL sertifikatının necə qurulduğunu, HTTP-dən HTTPS-ə keçidin necə edildiyini, avtomatik yenilənmənin necə işlədiyini və ən çox rast gəlinən problemlərin necə həll olunduğunu addım-addım göstərəcəyəm.

Bu tutorial kim üçündür?

• Nginx ilə sayt qaldırmış Ubuntu 24.04 istifadəçiləri
• Domain-i aktiv olan və saytı artıq HTTP ilə açılanlar
• Let’s Encrypt ilə pulsuz SSL qurmaq istəyənlər
• HTTPS redirect və auto-renew məntiqini düzgün qurmaq istəyənlər

Bu tutorial-da nə öyrənəcəksiniz?

• Certbot nədir və niyə istifadə olunur
• Nginx üçün Certbot necə quraşdırılır
• Domain və firewall tələbləri nədir
• SSL sertifikatı necə alınır
• HTTPS redirect necə aktiv olunur
• Auto-renew necə yoxlanılır
• Ən çox rast gəlinən xətalar necə həll olunur

Certbot nədir?

Certbot, Let’s Encrypt sertifikatlarını almaq və yeniləmək üçün istifadə olunan açıq mənbəli vasitədir. Nginx ilə birlikdə işlədikdə, çox vaxt sertifikat almaqla yanaşı server konfiqurasiyasını da avtomatik tənzimləyə bilir.

Praktik olaraq bunun üstünlükləri bunlardır:

• pulsuz SSL
• tez quraşdırma
• HTTPS redirect avtomatlaşdırılması
• yenilənmənin avtomatik idarəsi

Başlamazdan əvvəl nələr hazır olmalıdır?

• Ubuntu 24.04 server
• Nginx artıq quraşdırılmış və işlək olmalıdır
• Domain server IP-yə yönləndirilməlidir
• HTTP üzərindən sayt açılmalıdır
• UFW və ya provider firewall-da 80 və 443 portları açıq olmalıdır

Vacib qeyd: Əgər domain hələ düzgün resolve olmursa və ya port 80 blokdadırsa, Certbot çox vaxt təsdiqləmə mərhələsində uğursuz olacaq.

Addım 1: Nginx-in işlədiyini yoxlayın

sudo systemctl status nginx

Saytınızı HTTP ilə yoxlayın:

curl -I http://example.com

Əgər cavab gəlirsə, əsas baza hazırdır.

Addım 2: Firewall portlarını açın

UFW istifadə edirsinizsə:

sudo ufw allow 'Nginx Full'
sudo ufw status

Bu həm 80, həm də 443 portlarını açır. Əgər provider tərəfində ayrıca firewall varsa, orada da eyni portlar açıq olmalıdır.

Addım 3: Certbot quraşdırın

Ubuntu-da ən praktik üsul:

sudo apt update
sudo apt install certbot python3-certbot-nginx -y

Bu əmrdən sonra Certbot və Nginx plugin hazır olacaq.

Addım 4: Nginx server_name düzgün yazılıbsa onu yoxlayın

Nginx site config faylında domain düzgün göstərilməlidir:

server {
    listen 80;
    listen [::]:80;

    server_name example.com www.example.com;

    root /var/www/example-site;
    index index.html;

    location / {
        try_files $uri $uri/ =404;
    }
}

Sonra konfiqurasiyanı test edin:

sudo nginx -t

Düzgündürsə reload edin:

sudo systemctl reload nginx

Addım 5: SSL sertifikatı alın

İndi Certbot-u Nginx plugin ilə işə salın:

sudo certbot --nginx -d example.com -d www.example.com

Bu proses zamanı sizdən email, istifadə şərtləri və redirect seçimi soruşula bilər.

Adətən Certbot sizə belə bir seçim verəcək:

• yalnız sertifikat quraşdırmaq
• HTTP-ni avtomatik HTTPS-ə redirect etmək

Praktik hallarda ikinci seçim daha doğrudur.

Addım 6: HTTPS-i yoxlayın

Quraşdırmadan sonra saytı açın:

curl -I https://example.com

Əlavə olaraq brauzerdə domeni açın və kilid işarəsini yoxlayın.

HTTP redirect-i yoxlamaq üçün:

curl -I http://example.com

Burada 301 və ya 308 redirect görməlisiniz.

Addım 7: Auto-renew işləyir?

Let’s Encrypt sertifikatları daimi deyil, müəyyən müddət üçün verilir. Ona görə auto-renew vacibdir. Test edin:

sudo certbot renew --dry-run

Əgər test uğurla keçirsə, yenilənmə mexanizmi ümumiyyətlə düzgündür.

Certbot Nginx konfiqurasiyasında nə dəyişir?

Adətən Certbot:

• 443 üçün SSL blokları əlavə edir
• sertifikat yolunu config-ə yazır
• istəsəniz HTTP redirect əlavə edir

Buna görə sertifikatdan sonra Nginx site config-ə yenidən baxmaq faydalıdır.

Ən çox rast gəlinən problemlər

1. Domain doğrulanmır

Adətən səbəblər bunlardır:

• DNS hələ propagasiya olmayıb
• domain səhv IP-yə gedir
• port 80 bağlıdır
• Nginx həmin domain üçün düzgün cavab vermir

2. Certbot Nginx config-i tapa bilmir

Bu, çox vaxt server_name düzgün yazılmayanda olur. Config-də domain uyğun olmalıdır.

3. HTTPS işləyir, amma HTTP redirect işləmir

Bu halda Nginx config-də redirect blokunu ayrıca yoxlayın və Certbot seçimində redirect aktiv edildiyini təsdiqləyin.

4. Renewal test uğursuz olur

Bu, adətən firewall, DNS və ya köhnə config problemi olur. sudo certbot renew --dry-run çıxışına baxıb səbəbi tapmaq lazımdır.

Təhlükəsizlik və praktik tövsiyələr

• HTTP-ni boş saxlama, HTTPS-ə redirect et
• yalnız real domain-lər üçün sertifikat al
• Nginx config dəyişəndə həmişə nginx -t ilə test et
• yenilənmə testini vaxtaşırı yoxla
• sonrakı mərhələdə security header-ləri də əlavə et

Nəticə

Ubuntu 24.04-də Nginx üçün Let’s Encrypt SSL qurmaq həm təhlükəsizlik, həm etibar, həm də brauzer uyğunluğu üçün vacib addımdır. Əgər saytınız artıq HTTP ilə işləyirsə, Certbot bu keçidi kifayət qədər rahat edir. Əsas məsələ domain, firewall və Nginx bazasının düzgün hazırlanmasıdır.

Bu mərhələdən sonra növbəti məntiqli addım Nginx security headers, HSTS və ya reverse proxy ilə app deploy mövzularıdır.